Kiếp đi ở - Chương 12 - 13

Chương 12

13 tháng Mười một

Tôi trở lại Neuilly với các bà xơ của “nhà thờ Đức mẹ ba mươi sáu nỗi bất hạnh”, một ẩn cư kiêm sở xếp việc cho các bà vú. Đấy là một ngôi nhà xinh xắn, mặt tiền quét vôi trắng xây ở cuối một khu vườn rộng. Trong vườn cứ năm chục bước lại dựng một tượng Đức mẹ đồng trinh, có một gác chuông lộng lẫy xây bằng tiền công đức. Chung quanh là những gốc cây to. Cứ mỗi giờ chuông lại gióng lên, nghe thật vui, khô, dậy trong lòng người những ký ức xa xăm, cổ kính. Mỗi khi tiếng chuông vang lên, tôi lại nhắm mắt để nghe và hình dung ra những phong cảnh đẹp đẽ, êm đềm từ tuổi ấu thơ và niên thiếu những cảnh ngày lễ hội và những đám rước! Binh boong… binh boong… Tiếng chuông không vui mà buồn, nhưng tôi vẫn thấy thích. Ở Paris chỉ được nghe tiếng tù và của những thợ máy nước và tiếng leng keng của tàu điện.

Ở nhà thờ “Đức mẹ ba mươi sáu nỗi bất hạnh” với các bà xơ, ngủ thì ở các gác xép sát mái nhà, ăn thì cá ươn rau già, vậy mà phải trả mỗi ngày hai mươi nhăm xu. Ngoài ra còn phải làm việc từ sáu giờ sáng đến chín giờ tối như những người tù khổ sai… Không bao giờ được ra ngoài. Bữa ăn và hành lễ thay cho giải lao.

Khi tôi đến đây thì đã có bốn chục chị đang đợi xin việc. Họ từ xa đến, có người từ Bretagne, Alsace, có người từ các tỉnh miền Nam. Có người chưa làm ở đâu, cử chỉ còn vụng về, mặt mũi còn ngơ ngác, chân tay da dẻ còn xạm nắng. Cũng có người đang làm muốn đổi chỗ như tôi.

Các bà xơ hỏi tôi từ đâu đến, biết làm gì, có chứng chỉ tốt không, trong người còn tiền không. Tôi đã kể sự mình để các bà nghe. Các bà không hỏi thêm gì nữa và nói:

- Ta sẽ tìm cho con bé này một chỗ làm tốt.

Với chị vú nào các bà xơ cũng bảo “ta sẽ tìm cho con bé này chỗ làm tốt”. Trong khi chờ đợi, mỗi người được giao làm một việc tùy theo sở trường của mình. Người này làm bếp, dọn dẹp nhà cửa, người kia làm vườn, cuốc đất tưới cây. Tôi được phân công khâu vá, bà xơ bảo tôi có những ngón tay mềm mại, người thanh tao nhỏ nhắn. Tôi bắt đầu vá quần dài cho một giáo sĩ và quần đùi cho một tu sĩ. Quần áo của họ mới chán làm sao! Kém xa quần áo của cậu Xavier. Sau đấy họ lại giao cho tôi may những quần áo không phải của giới tu hành, mà quần áo dân thường như quần áo cưới, quần áo trẻ sơ sinh của các nhà từ thiện đặt các bà xơ may.

Tuy ăn uống kham khổ, làm lụng vất vả, nhưng tôi thấy cuộc sống yên ổn, phẳng lặng… Rồi tôi thấy nảy ra ý muốn cầu khấn và xưng tội. Một hôm tôi đã xưng tội với giáo sĩ, chính là người tôi đã vá quần giúp. Đó là một người béo tròn, mặt đỏ lựng, cử chỉ và ngôn ngữ thô kệch, sặc mùi cừu già. Ông ta hỏi tôi nhiều về các sách tôi thường đọc.

Tôi đã kể tên một số quyển. Ông câng câng bảo:

- Armand Silvestre à? Loại sách con lợn đấy, nhưng không nguy hiểm. Tránh đọc những sách báng bổ, chống lại tôn giáo, như sách của Voltaire, của Renan, của Anatole France. Những sách này nguy hiểm.

- Thế còn sách của Paul Bourget thì sao, thưa cha?

- Paul Bourget à? Cũng được. Nhưng Paul Bourget thì lộn xộn. Sách của Paul Bourget như một chậu nước người ta giặt mọi thứ vào đấy.

Công việc ở đây làm tôi chán ngán. Nhiều lúc tôi nhớ nghề cũ của tôi. Tôi muốn thoát mau ra cái nhà giam này quay về với các phòng trang điểm thân quen… Cũng đã nhiều lúc tôi phải thở dài sau cái tủ chất đầy quần áo sặc mùi nước hoa, những cái mắc áo treo đầy áo nhung quần lụa sờ vào mát cả tay, những cuộc tắm gội trên da thịt đầy bọt xà phòng nhờn nhụa. Rồi những vụ việc không ngờ xảy đến trong nhà, những lần gặp không hẹn trước trên cầu thang gác và trong phòng ngủ… Nghĩ cũng lạ… Khi đang làm những công việc ấy thì cảm thấy chán ngán, nhưng khi xa thì lại nhớ… Tôi cũng chán những món ăn ở đây do các bà xơ mua mớ ở chợ về, những thứ có thể vất đi được.

Tôi ngán nhất là cái mưu mẹo ở đây người ta bóc lột chúng tôi. Người ta chỉ xếp việc cho những người kém khả năng, không lợi gì cho họ. Còn người nào có thể lợi dụng được như những người có tài, có sức khỏe thì họ giữ lại, không giới thiệu đi đâu. Họ giả danh làm việc từ thiện, nhưng thật ra là để cho có người giúp việc mà còn được thu lợi nữa.

Tôi cũng đã có lần phàn nàn thì họ khuyên khéo:

- Hãy kiên tâm chờ đợi, con ạ. Ta vẫn chú ý đến con. Vẫn đang tìm cho con một chỗ xứng đáng, một chỗ đặc biệt. Cứ yên tâm.

Ngày tháng trôi qua. Chỗ đặc biệt, chỗ xứng đáng chẳng thấy đâu… Họ vẫn thu lợi.

Ở tu viện tuy có một bà giám thị, nhưng tối đến hễ bà đi hết một vòng quay về là lập tức các bóng đen lẻn vào các giường. Rồi những tiếng thì thầm, những tiếng cười, tiếng hôn nhau, lại nổi lên từ giường nọ đến giường kia. Các bà xơ cũng biết nhưng phải bịt tai vì nếu phát giác ra thì lại mất nguồn lợi.

Không thể nói hết được những nỗi lầm than, cực nhọc mà những người đi ở phải chịu đựng. Họ bị bóc lột có khi là bởi nhà chủ, có khi là do những người xếp việc, có khi là những “bạn bè” (bọn này nhiều khi cũng bớt xén). Nhiều kẻ sống trên sự đau khổ của họ: Màn kịch tuy có thay đổi tùy theo môi trường xã hội, song vẫn là bóc lột, vẫn là gọt đẽo. Dù trong lâu đài nguy nga của các lãnh chúa, hay trong biệt thự huy hoàng của đám thị dân, thủ đoạn bóc lột vẫn là một. Kết quả là một người con gái như tôi vẫn là thua bất kể làm việc gì, bất kể là làm ở đâu.

Có lần chủ nhà nơi tôi ở làm đám cưới con gái. Khách đến cho nhiều tặng phẩm chở đầy một ôtô. Tôi đùa hỏi anh bếp:

- Này anh Batiste, tặng phẩm của anh là cái gì?

- Tặng phẩm của tôi à? Một can dầu đốt dưới gầm giường chúng nó. Còn tặng phẩm của cô? – Anh Batiste hỏi tôi.

Tôi giơ hai bàn tay quằm quằm nói:

- Tôi móc mắt chúng.

Ông quản gia cũng đang có mặt ở đấy đủng đỉnh tham gia:

- Còn tôi, tôi cho một lọ axit đặc.

Nói vậy thì nói thôi chứ thực ra cũng chẳng ai làm thế. Căm thù thì có căm thù thật đấy, nhưng không ai nỡ làm chuyện vô nhân đạo như thế.

Một chị nấu bếp nắm trong tay tính mạng của cả một gia đình. Chị ấy chỉ cần bỏ vào nồi thức ăn một thìa thuốc chuột là cả nhà đi đời nhà ma. Nhưng thực tế có ai làm thế đâu.

Tôi báo cho bà xơ trưởng biết ý định tôi muốn thôi và đi chỗ khác.

- Sao lại đi chỗ khác, con? Ta sắp tìm được cho con một chỗ làm đặc biệt, chỉ riêng con thôi.

Tôi biết thừa là bà ta chỉ dỗ tôi thôi chứ đến sang năm cũng chẳng có.

- Tôi đi thôi, - tôi cương quyết trả lời – tôi đi ngay.

- Đi ngay thế nào được! – bà xơ nói

- Sao lại không? – tôi hỏi

- Cô còn nợ bảy mươi france, trả đã rồi mới đi được.

- Tôi làm gì có tiền! Bà khám xem!

Bà xơ nhìn tôi hằn học:

- Vậy là ăn cắp, - bà xơ quát tiếng, - ăn cắp của những người nghèo như chúng tôi là hèn hạ.

Tôi tức quá:

- Ai ăn cắp? Tôi hay là bà?

- Tôi cấm cô không được nói như thế!

- Người ta làm việc quần quật cho bà suốt ngày đem lại cho bà nguồn lợi lớn, bà cho người ta ăn như cho chó ăn. Thế mà lại còn phải trả tiền cho bà… Bà đã thấy chưa?

Bà xơ mặt xám ngoét. Tôi đã tưởng bà sẽ lao vào tôi mà cấu xé hay ít ra cũng văng ra mọi thứ tục tĩu. Nhưng không. Bà chỉ ấp úng:

- Cô im đi! Cô không biết xấu hổ, cô vô đạo. Chúa sẽ trừng trị cô. Cô đi đi. Tôi giữ lại cái hòm.

Tôi đứng thẳng trước mặt bà và với giọng thách thức, tôi nói:

- Tôi thách bà đấy. Nếu bà giữ hòm tôi, tôi báo cảnh sát đến ngay. Đêm nào cũng có những cảnh con lợn diễn ra ở khu phòng ngủ. Bà có biết những chuyện ấy không? Bà khuyến khích những việc làm đồi bại để chia lợi. Bà nói đến đạo. Thế là đạo à? Đạo gì đạo thế? Đưa trả hòm tôi ngay, không thì bảo?

Bà xơ sợ

- Tôi không thèm nói với con người bỏ đi. Cô đi đi.

- Hòm tôi đâu?

- Đấy.

Tôi đi khỏi ngay chiều hôm ấy.

 

Chương 13

13 tháng Mười một

Cô Rose chết rồi. Tai họa giáng xuống nhà ông đại úy. Tội nghiệp cho ông …Đầu tiên là con chồn chết…Tiếp đến là nhím Bourbaki…Rồi bây giờ đến cô Rose…Cô ốm đã mấy hôm nay…Đến hôm kia thì lên cơn sưng phổi rồi chết…Vừa trong sáng nay…Tôi đứng trong cửa sổ nhìn đám tang đi ngoài đường. Sáu người khiêng quan tài trên phủ kín vòng hoa và những bông hoa trắng như đám ma con gái…Cả làng Menil Roy đi đưa, người nào cũng mặc đồ đen, xếp thành một hàng dài, đi đầu là ông đại úy Manger, mặc áo khoác ngoài màu đen, dáng cứng đơ. Chuông nhà thờ buông từng hồi! Bà chủ cấm tôi không được đi đưa đám. Tôi cũng không thích đi. Cô Rose là người độc ác. Đám tang của cô cũng không làm tôi động lòng chút nào. Tuy vậy, cũng có lúc tôi thấy thiếu cô, nhất là những lúc tôi ra đường…

Tôi muốn biết cảm nghĩ của ông đại úy trước cái chết đột ngột của cô Rose thế nào. Vì ông bà chủ đi vắng, nên chiều nay tôi đi dạo ven hàng rào, thấy vườn ông đại úy không có người. Chơ chỏng một cái mai cám xuống đất. Tôi nghĩ bụng, hôm nay ông đại úy không ra vườn, chắc ông đang khóc ở trong nhà, nhớ lại những kỉ niệm cũ. Nhưng ông bỗng đi ra. Áo khoác đã bỏ, trên người chỉ có quần áo lao động, đầu đội chiếc mũ lính cũ. Ông xe phân ra vườn, vừa đi vừa rủ rỉ hát một điệu quân hành. Thấy ông, tôi đặt xe xuống chạy lại, chiếc cào trên vai.

- Thấy cô tôi mừng, cô Célestine , - ông nói.

Tôi muốn tìm lời an ủi ông

- Một tổn thất lớn cho ông! Tội nghiệp cô Rose!

- Vâng, vâng, - Ông trả lời, giọng thản nhiên, trên mặt chẳng lộ ý tứ gì, cử chỉ hờ hững.

Rồi cắm cái sào xuống luống đất gần hàng rào, ông nói thêm:

- Tôi không thể sống một mình thế này mãi được.

- Khó mà tìm được người như cô Rose đấy ông ạ

Tôi nói vậy nhưng thấy ông vẫn thản nhiên, không những thế còn như có vẻ vừa trút được gánh nặng

- Sao chả tìm được, - ông nói sau một lúc im lặng.

- Nhưng cô Rose đã biết được tính nết ông, những thị hiếu, những sở trường của ông. Cô Rose tận tụy với ông.

- Chả tận tụy tí nào cô ạ. Từ ngày thuê được thằng bé, cô ấy chả chịu làm gì cả. Rồi cứ nhang nhác suốt ngày. Tôi tiêu mấy xu mà cô ấy gào lên…Hễ thấy tôi nói chuyện với cô như bây giờ là cô ấy ghen…

Ông đại úy thở một cách khoan khoái. Rồi như một người mới đi xa lâu về, ông nhìn trời, nhìn đất, nhìn cỏ cây.

Ông thật sự là một người vô tâm, vô tâm đến mức buồn cười, nhất là người đàn bà sống với ông vừa chết, ông vừa mới đi đưa đám về được một lúc.

- Ông đối xử bất công với cô Rose đấy! – tôi nói để khích ông thổ lộ tâm tình

- Tôi đâu có bất công, - ông cãi lại, - từ ngày đưa cô ấy về đâu, tôi mất hết quyền hành ở trong nhà này. Cái gì cũng như là của cô ấy. Việc gì cũng do cô ấy quyết định. Còn tôi ăn không được ăn, nói không được nói. Cô ấy chết đi cho được việc…Tôi cứ tưởng tôi chết trước nên đã làm chúc thư để tài sản lại cho cô ấy. không ngờ cô ấy lại chết trước, không thì bao nhiêu tài sản của tôi cô ấy vơ hết…

- Thế bây giờ thì sao, - tôi hỏi

- Tùy cô, - ông trả lời

- Sao lại tùy tôi

Một phút im lặng,. Bắp chân ông căng ra, người ông thẳng đừ, râu ông nhọn hoắt, hai mắt chằm chằm nhìn thẳng vào mặt tôi, ông hỏi:

- Nói gần nói xa, chẳng qua nói thật, cô có thể thay thế được cô Rose không?

Tôi đã lường trước được tình huống nên khi nghe ông nói tôi chẳng lấy gì ngạc nhiên. Tôi lấy giọng nghiêm trang hỏi ông:

- Thế còn chúc thư thì sao?

- Tôi xé đi rồi

- Nhưng tôi không biết làm bếp đâu, - tôi nửa đùa nửa thật

- Không sao, - ông đại úy rối lên, - tôi làm, tôi làm cả việc sắp xếp giường chiếu nữa, cô không phải làm gì

Giọng ông sôi nổi, nịnh nọt, xoắn xuýt; may mà có hàng rào chứ không thì ông đã nhẩy xô vào ôm lấy tôi

Tôi giơ ngón tay như dọa một đứa trẻ:

- Ông là con lợn con đấy!

- Lợn già chứ! Và còn những cái khác nữa!...- ông phấn khởi đế thêm. Rồi vươn cổ qua hàng rào, - Nếu cô về với tôi thì…

- Thì sao?

- Thì nhà Lanlaire sợ lắm đấy!

Tôi im lặng, vờ như suy tính. Còn ông đại úy thì đứng di di ngón chân xuống nền đường vẻ chờ đợi. Thấy tôi mãi không trả lời, ông nhắc lại:

- Được không, cô Célestine? Trả lời đi chứ

- Để xem đã, ông hãy cứ tìm người khác!...- Tôi nói và bỏ chạy để khỏi phá lên cười trước mặt ông

Tôi lung túng trong việc lựa chọn giữa một bên là ông đại úy, với một bên là anh Joseph.

Ông đại úy là một người cục cằn thô lỗ. Nếu một ngày nào đấy ông lại ôm lấy tôi mà hôn thì buồn cười đến chết và nếu lại cùng giường với ông, khi ông đặt môi trên môi tôi để hôn thì tiếng cười từ trong miệng tôi bật ra sẽ đẩy miệng ông và cả người ông ra khỏi giường.

Còn anh Joseph thì lại khác. Anh cũng xấu chứ chẳng đẹp, xấu ghê gớm, xấu kinh khủng. Nhưng nếu mổ xẻ cái xấu ấy ra thì lại thấy là đẹp, trên cả đẹp. Mỗi khi nghĩ đến, tôi lại thấy như có một sức mạnh kéo tôi về với anh, mạnh đến chóng mặt, không thể cưỡng lại được; gần anh tôi thấy thần kinh của mình rung lên, da thịt của mình sôi lên. Lúc ông bà chủ đi vắng tôi thơ thẩn ngoài đường, lúc ông bà về tôi muốn lao vào công việc khâu vá để gỡ lại nhưng không được. Tư tưởng của tôi bị anh chiếm đoạt. Tôi chỉ nghĩ đến anh, chỉ thấy có anh. Bây giờ tôi mới thấy đừng bao giờ đùa với tình yêu.

Anh Joseph xin phép bà chủ cho nghỉ sáu ngày với lí do đi Cherbuorg để giải quyết công việc nhà. Vậy là anh đã quyết định mua cái quán giải khát. Nhưng trước mặt còn nhờ một người bạn trông nom.

- Còn phải quét vôi, sơn lại cửa, làm biển hàng cho đẹp đã, - anh bảo tôi, -hơn nữa tôi còn phải làm ở đây, chưa bỏ đi ngay được.

- Sao vậy? – tôi hỏi

- Chưa đi ngay được

- Thế bao giờ đi?

Anh gãi tai trả lời:

- Chưa biết được. Có thể sáu tháng, hoặc hơn, hoặc kém, tùy theo.

- Tùy gì? – tôi hỏi lại

Anh do dự mãi rồi nói:

- Tùy theo một việc rất quan trọng

- Nhưng việc gì chứ?

- Một việc …- anh Joseph bỏ lửng không chịu nói thêm

Anh cũng không nói đến tôi, làm tôi thắc mắc. Hay anh đã thay đổi ý kiến rồi chăng? Hay tại tôi tò mò, tại tôi do dự làm anh chán. Hay tại vì tôi nghi anh đã hại Claire nên anh cắt đứt quan hệ với tôi? Phải chăng thế là tan mộng? Tôi buồn rầu nói với Joseph:

- Nếu anh đi khỏi thì tôi cũng không ở đây nữa, tôi sẽ quay về Paris.

Anh Joseph không phản đối, không kêu ca, cũng không nài tôi ở lại, cứ thọc tay vào túi quần đi đi lại lại trong phòng. Không biết sao lại thế? Anh chấp nhận sự chia li ấy à? Anh cũng muốn thế chăng? Lòng tin của anh đối với tôi, tình yêu của anh đối với tôi, mất rồi chăng? Hay chỉ vì anh sợ tôi không kín đáo, hay hỏi? Tôi run sợ hỏi anh:

- Sự chia tay không làm anh buồn à?

Anh vẫn đi đi lại lại, không ngẩn lên nhìn tôi, chỉ đủng đỉnh nói:

- Biết làm sao được. Người ta đã không muốn thì bắt buột làm sao được

- Tôi có ngăn cản anh đâu?

- Cô cứ có ý nghĩ xấu về tôi, tôi hỏi không trả lời.

- Sao anh nói thế?

- Vì rằng…

- Vì rằng anh không yêu tôi nữa. Chứ tôi có từ chối gì đâu, có ngăn cản gì đâu. Tôi chỉ suy nghĩ cho chín chắn thôi. Một việc hệ trọng cho cả cuộc đời không thể không suy nghĩ cho kĩ. Đáng nhẽ anh phải khen tôi là người chín chắn mới phải.

Lúc này Joseph mới đứng lại, nhìn thẳng vào tôi và nói, tuy còn dè dặt nhưng dịu giọng hơn:

- Không phải thế đâu, cô Célestine ạ. Tôi không cấm cô suy nghĩ. Cô cứ suy nghĩ cho chín chắn. Chúng ta còn thì giờ. Tôi đi rồi về tôi sẽ nói. Cái tôi không muốn là cô cứ hay tò mò. Có những việc phụ nữ không cần biết…Có những việc…

Joseph không nói hết câu, chỉ lắc đầu…sau một lúc im lặng anh nói tiếp:

- Tôi chỉ nghĩ đến cô. Tôi muốn cô thôi. Tôi đã có lần nói thế. Bây giờ tôi nhắc lại như thế. Chúng ta sẽ bàn chuyện này nữa. Nhưng đừng tò mò. Việc tôi tôi làm. Việc cô cô làm. Thế là hơn.

Rồi bước lại gần tôi, nắm lấy tay tôi anh nói:

- Tôi là người cứng đầu, nhưng trong đầu có những điều lương thiện. Tôi mơ về cô, Célestine ạ. Sẽ về cả cái quán giải khát.

Tay áo anh xoắn lên làm tụ máu, những bắp thị nổi lên rắn chắc, co vào duỗi ra mạnh mẽ, dẻo dai dưới lớp da trắng trẻo. Trên cổ tay xăm hình trái tim rực lửa, hai dao găm bắt chéo trên bình hoa, mùi thơm giống được bốc lên từ bộ ngực nở căng như một lá chắn. Cả cậu Xavier lẫn anh Jean và tất cả những chàng trai trẻ khác tôi đã tiếp xúc từ trước đến nay, không có ai có được cái sức mạnh và cái hơi thơm đàn ông như anh Joseph. Tôi bám vào tay anh và nói:

- Anh Joseph, phải ở cùng với nhau đi, ngay bây giờ đi…Tôi cũng mơ về anh.

Nhưng Joseph trả lời:

- Chưa thể ngay được. Célestine ạ

- Ngay đi anh Joseph, Joseph yêu quý của em

Joseph khẽ gỡ tôi ra

- Nếu như chỉ là giăng gió thôi thì ngay được, - Joseph ôn tồn,- nhưng nếu là chuyện lâu dài thì phải chín chắn. Không thể làm trước khi linh mục dẫn đến nhà thờ

Chúng tôi ngồi lại trước mặt nhau. Joseph hai mắt sáng rực, hơi thở gấp. Còn tôi hai tay bải hoải, ong ong trong đầu, người nóng ran.